Handelingsperspectief
In deze editie: Onvervangbare vaardigheden in het tijdperk van AI.
De wereld gaat snel. In de zestien jaar dat ik de frontlinie volg van de digitale ontwikkelingen, heb ik het nog nooit zo snel zien gaan.
De impact op ons werk is onmiskenbaar. Cognitieve digitale intelligentie is breed beschikbaar en wordt met de dag beter. De kosten van productie van onderzoek, analyse, teksten, software, muziek, video en afbeeldingen gaan richting nul. AI-agenten kunnen zelfstandig taken uitvoeren, onderling evalueren, zich aanpassen en code schrijven om oplossingen te bedenken. AI-software schrijft zichzelf en verbetert zichzelf.
En het gaat alleen maar versnellen.
En een van de meest prangende in deze tijd is: maar waar blijf ik als mens dan nog waardevol? Waar ligt dan sowieso nog mijn toegevoegde waarde?
Wanneer software en technologie gedeeltes overnemen van mijn werk, hoe kan ik mij blijven onderscheiden? Waar is het veilig? Waar is het prettig? Waar ligt voldoening?
Ik heb erover nagedacht en ben gekomen tot acht deelgebieden. Gebieden waar wij als mensen uitblinken en goed in zijn. Nagenoeg onvervangbaar in de toekomst. Waar ook vaak onze voldoening en vervulling ligt
Niet alleen economisch van belang, maar ook belangrijk wanneer we de wereld leefbaar en menselijk willen houden. Dit is jouw handelingsperspectief. Jouw professionele survivalgids.
1. Smaak en duiding
AI-gereedschap biedt jou en iedereen om je heen de mogelijkheid om eindeloos veel content te produceren. Dat betekent dat de hoeveelheid output exponentieel toeneemt.
En dan wordt smaak het filter tegen al het lawaai.
Smaak is het vermogen om te beoordelen wat goed is en wat niet. Om het verschil te zien tussen iets wat correct is en iets wat niet klopt. Om uit duizend opties de juiste te kiezen. Smaak is niet subjectief geklets. Het is uitgekristalliseerde deskundigheid. Het is weten hoe iets eruit moet zien, ook als je het niet altijd onder woorden kunt brengen. In een wereld van cognitieve overvloed wordt smaak het onderscheidende vermogen.
Ook bij het creëren van je eigen output. Je moet output kunnen definiëren: hoe moet iets eruit komen te zien? Wat is het eindresultaat? Hoe moet het eruit komen te zien? Je moet je ideeën onder woorden kunnen brengen. En je moet resultaten kunnen valideren. Klopt dit? Is dit goed genoeg? Mist er iets?
Vergis je niet: dat is vakmanschap. Dat ontwikkel je niet door te consumeren, maar door te produceren: zelf te maken, te beoordelen, te worstelen met kwaliteit. De smaak en deskundigheid om iets goed te kunnen beoordelen én zelf te maken. De mensen die dat hebben, worden onmisbaar.
Smaak hangt samen met het vermogen om context te geven en persoonlijke duiding te bieden. Het is een van de moeilijkst te automatiseren onderdelen: het kunnen plaatsen van informatie in een breder verhaal. Het verschil tussen data en betekenis. Het verschil tussen het lezen van een aantal platte artikelen en het antwoord op de vraag: waar zitten we eigenlijk naar te kijken?
2. Ethiek en moreel oordeel: je geweten
Moreel oordeel is het vermogen om af te wegen wat je handelen betekent voor anderen. Voor je collega’s. Voor je klanten. Voor de samenleving.
Moreel handelen gaat ook over datgene wat je doet wanneer niemand het ziet. Over de keuzes die je maakt wanneer er geen toezicht is, geen camera. Over de afweging tussen wat je kunt doen en wat je zou moeten doen.
Het is het tegenovergestelde van hyper-individualisme en puur economisch gewin. Het is ook durven kijken naar wat kwetsbaar is.
Stel jezelf de simpelste vragen. Als mij dit zou overkomen, zou ik het dan ook oké vinden? Dat klinkt misschien simpel. Maar het zijn wel belangrijke vragen om te stellen.
Je kunt namelijk zomaar het klantvertrouwen verliezen dat je in jaren hebt opgebouwd door een verkeerde morele beslissing. Medewerkers kunnen mogelijk vertrekken die niet willen werken voor een organisatie zonder moreel kompas.
Daarnaast zijn er mogelijk boetes vanuit (sector-specifieke) regelgeving, negatieve media-aandacht en het afbrokkelen van samenwerkingen. Een bedrijf zonder moreel kompas is een disaster waiting to happen.
3. Adaptiviteit: steeds opnieuw beginnen
De halfwaardetijd van kennis krimpt. Wat je 2 jaar geleden hebt geleerd over je vakgebied is deels verouderd. Wat je vorig jaar hebt geleerd over AI-tools is deels verouderd.
En het lastige is niet alleen het leren. Het lastige is ook het áfleren. Loslaten wat eerder werkte. Accepteren dat je expertise op een deelgebied minder waard is geworden.
Dat vraagt iets van je. Het vraagt dat je permanent comfortabel bent met het gevoel een beginner te zijn. Dat je durft te zeggen: ik weet dit nog niet, maar ik ga het uitzoeken.
Kijk om je heen. De mensen die het goed doen in deze tijd zijn zelden de mensen met de meeste kennis. Het zijn de mensen die het snelst schakelen. Die een nieuw gereedschap oppakken zonder drie maanden te wachten op een training. Die bereid zijn om vandaag onhandig te zijn, zodat ze volgende maand iets onder de knie hebben.
4. Probleemformulering & de juiste vragen stellen
AI is een meester in het oplossen van problemen. Maar AI is veel minder goed in het identificeren van problemen die het oplossen waard zijn.
Het herkennen van een probleem, het onder woorden kunnen brengen van wat het probleem precies is. Je antennes gebruiken, kunnen uitzoomen, je gevoel kunnen raadplegen. Bepalen waar de aandacht naartoe moet.
En het begint onder andere bij het stellen van de juiste vragen. De kwaliteit van een antwoord wordt bepaald door de kwaliteit van de vraag. Dat geldt al helemaal in het werken met AI. Maar het geldt net zo goed in een vergadering, in een klantgesprek, in een strategie-sessie.
De vraag die niemand stelt, die is vaak het meest waard. Waarom doen we dit eigenlijk? Wat proberen we hier echt op te lossen? Wat missen we? Die vragen komen niet uit een systeem. Die komen uit ervaring, uit observatie, probleemformulering, intuïtie, probleemoplossend vermogen en uit het lef om het ongemakkelijke te benoemen.
5. Creativiteit en experimenteren
Creatief kunnen bouwen. Nieuwe ideeën verzinnen. Bestaande ideeën aan elkaar koppelen op manieren die niemand had bedacht. Van ongebruikelijke ingrediënten een goede maaltijd maken.
Maar ook: durven experimenteren. Wat zal er gebeuren wanneer ik A en B combineer? Wat als ik het eens helemaal anders aanpak? En de moed om te falen. Om iets te proberen waarvan je niet weet of het werkt. Die bereidheid om te exploreren, zonder garantie op resultaat.
En constateringen als: “ als ik dit hier doe, zou dat ook in een andere situatie werken?” of “ Als een AI-agent dít kan, zou het dan dát ook kunnen?” Dat laterale denken (vanuit onverwachte invalshoeken), die mentale beweeglijkheid – dat is van onschatbare waarde.
6. Verbinding en relaties
Het opbouwen, onderhouden en verstevigen van relaties. Het creëren van een vertrouwensband met je collega’s, met klanten, met externe stakeholders. Mensen doen uiteindelijk zaken met mensen.
Inschatten wat er leeft bij een klantorganisatie. De dynamiek lezen van een vergadering. Politieke sensitiviteit. Gevoeligheid voor culturele verschillen. Het doorgronden van de vraag achter de vraag. Het kunnen beoordelen van concepten op de emotionele impact die ze gaan maken.
Hier gaat het ook over samenwerking. Over het creëren van psychologische veiligheid in je team. Over het vermogen om met onderlinge conflicten om te gaan. Over persoonlijke onderhandeling. Iemand iets gunnen, ook als je daar zelf niet meteen beter van wordt. Over het behouden van de zachte relatie tussen mensen, collega’s en organisaties.
7. Overtuigen en in beweging brengen
Andere mensen kunnen enthousiasmeren. Iemand ergens in mee kunnen nemen. Een verhaal vertellen dat een groep in beweging zet.
Dit is een ander register dan verbinding en relaties. Relaties gaan over hechting en nabijheid. Overtuigen gaat over richting en beweging. Het is het vermogen om mensen mee te nemen in een verandering. Om ze over een drempel te helpen. Weerstand kunnen ombuigen. Om een idee zo neer te zetten dat het landt.
Iets kunnen presenteren. Iets helder kunnen uitleggen. Een complex verhaal vertaalbaar maken voor een publiek dat er niet in thuis is. Een directie ervan overtuigen dat een nieuwe richting de juiste is.
“Als je een schip wilt bouwen, leer mensen dan niet hout te verzamelen, maar laat ze verlangen naar de eindeloze zee.”
8. Fysieke aanwezigheid
In een wereld waarin steeds meer cognitief werk wordt geautomatiseerd, wordt alles wat in de fysieke wereld plaatsvindt schaarser en daarmee waardevoller.
Naast iemand zitten die net een moeilijk gesprek heeft gehad. Een klop op iemands schouder. Fysiek op een podium staan. Een hand schudden. Iemand in de ogen kijken. De energie voelen in een kamer. Sport. Handwerk. Live muziek. Een gemeende omhelzing. Een-op-eengesprekken. Een leraar voor de klas. Een verpleegkundige aan het bed. Leiderschap in nabijheid van andere mensen. De bereidheid je fysiek ergens naar toe te verplaatsen als teken van waardering en community.
Waardeer de menselijke ziel
Dit zijn 8 domeinen waarin wij als mensen waarde toevoegen. Wat ons op dit moment duidelijk onderscheidt van AI-software. Waar wij belangrijk zijn. Zelfs onvervangbaar tot op grote hoogte.
En in deze nieuwsbrief benadruk ik niet wéér hoe belangrijk het is om AI te omarmen en dat we ons bevinden in de “ window of opportunity.”
Deze nieuwsbrief is jouw handelingsperspectief in een wereld die steeds meer gedomineerd gaat worden door AI. Het is je professionele survivalgids én de roadmap naar meer vervulling.
Combineer je kennis over AI-software met deze acht gebieden, dan weet ik zeker dat je in de toekomst toegevoegde waarde blijft leveren en dat je met vervulling je werk doet. En zorg je er tevens voor dat we onze menselijke, zachte, persoonlijke kant niet langzaam uit het oog verliezen in deze hardloopwedstrijd.
Want als jij dat doet en ik dat doe, houden we de wereld zo veel mogelijk menselijk. Daar wordt onze toekomst met AI een stuk prettiger van.
Vind je dit artikel interessant? Volg Jarno dan op LinkedIn voor meer actuele updates. Abonneer je op zijn AI-nieuwsbrief of boek hem als AI-spreker voor een wervelende, compacte, inspirerende, gezond-kritische presentatie over AI.
