Op 5 maart van dit jaar publiceerde Anthropic, het bedrijf achter AI-model Claude, een onderzoek naar de gevolgen van AI voor de Amerikaanse arbeidsmarkt. Een van de conclusies van het onderzoek: er is sinds eind 2022 geen meetbare stijging van de werkloosheid in beroepen die blootstaan aan AI.
Dat klinkt geruststellend, maar in werkelijkheid geeft deze conclusie een vals gevoel van veiligheid.
Wie het rapport zelf leest, ziet iets anders dan de koppen suggereren die worden gemaakt naar aanleiding van dit rapport. De onderzoekers ontkennen namelijk niet dat AI effect heeft op de arbeidsmarkt, ze zeggen alleen dat je het op dit moment niet kunt zien in dit specifieke werkloosheidscijfer. Dat is een wereld van verschil.
Er zijn drie buffers tegen AI, maar die zijn niet eindeloos
Dat de werkloosheidscijfers niet veranderen door de gevolgen van AI, is tot dit moment op minstens drie manieren te verklaren.
Trage Toepassing
De eerste verklaring is simpel. De technologische mogelijkheden zijn enorm, maar de toepassing gaat traag. Zelfs bij de meest blootgestelde beroepsgroep (IT, data en programmeurs) voert AI in het werk maar 33 procent van alle taken uit die al met AI gedaan kunnen worden.
Bij de meeste andere beroepen wordt AI nog minder toegepast. Om deze technologie daar in te voeren, is tijd nodig. Denk onder meer aan afremmende factoren als juridische beperkingen of aan vereisten om vooraf aan regelgeving te voldoen, de zogeheten compliance. Maar ook aan het ontslagrecht, de noodzaak om AI-invoer menselijk te controleren, aan weerstand in de organisatie en aan Europese wetgeving. Ik noem dat de transformatiebuffer. Die houdt de schok voor nu nog tegen, maar deze buffer wordt wel kleiner.
Complex geheel
De tweede buffer: als AI theoretisch 40 procent van je werk kan overnemen, betekent dat niet dat je opeens donderdag en vrijdag niet meer naar je werk hoeft te komen, of dat je werkgever je voor 40 procent kan ontslaan. Dat ligt veel ingewikkelder.
Een functie is een complex geheel van onderling verbonden taken. Maar het schakelen tussen al die taken, de aansturing, de context, de controle – dat vraagt om een mens van vlees en bloed. Deze buffer is echter niet blijvend, omdat werkgevers zich snel bewust worden van verborgen overcapaciteit in hun personeelsbestand. Die kunnen ze vertalen door minder mensen aan te nemen.
Maatschappelijk
De derde buffer is meer maatschappelijk van aard. Er zijn functies waarin AI de professional technisch al goed kan ondersteunen, maar waarin de samenleving gewoon niet accepteert dat beslissingen zonder menselijk toezicht worden genomen. Denk aan rechters, buschauffeurs of chirurgen. En er zijn ook beroepen die gewoon buiten het bereik van AI vallen. Denk aan bouwvakkers, koks, verpleegkundigen en kappers.
Onder de radar
De drie buffers zijn reëel, maar de druk neemt toe. Het woord buffer impliceert namelijk ook: er zit een kracht achter die wordt tegengehouden.
En die kracht is veel groter en groeit sneller dan de meeste mensen beseffen. Het Anthropic-rapport laat namelijk zien dat er al veel meer technologisch mogelijk is dan de dingen waar AI op dit moment voor wordt ingezet. Het is een kwestie van tijd tot AI in vrijwel alle beroepsgroepen steeds meer taken gaat overnemen.
Volop in beweging
En wie verder kijkt dan alleen het werkloosheidscijfer, ziet een arbeidsmarkt die al volop in beweging is.
Kijk naar de jongeren. Het Anthropic-rapport laat zien dat de instroom van nieuw personeel tussen de 22 en 25 jaar in de aan AI blootgestelde beroepen met 14 procent is gedaald. Eerder onderzoek van Stanford, gebaseerd op de salarisadministratie van miljoenen Amerikaanse werknemers, bevestigt dat beeld. Zoals het nu lijkt, worden jongeren gewoon minder aangenomen, omdat hun taken worden overgenomen door AI-software.
Kijk naar de freelancemarkt. Op online platforms zien we dat de vraag naar beroepen die gevoelig zijn voor AI-automatisering, hard is gedaald. Bij schrijfopdrachten met meer dan 30 procent, bij grafisch ontwerp 17 procent. Ook dit zie je niet terug in de huidige werkloosheidscijfers.
Kijk ook naar het midden- en kleinbedrijf. Daar wordt AI ingezet om personeelstekorten op te vangen en de werkdruk te verlagen. Uit de Mkb-Barometer van 2025 blijkt dat 69 procent van de middelgrote bedrijven kampt met een personeelstekort. AI vervangt daar geen mensen, maar vult de gaten die er al waren.
Geen paniek, maar wel zorgen
Er is nog geen reden tot paniek. De transformatie gaat langzamer dan de meest dramatische voorspellingen suggereren. Maar ik maak me wel zorgen over de cijfers waar we naar kijken. Het werkloosheidscijfer loopt achter. Het meet pas iets als de schade al is aangericht, als mensen daadwerkelijk zonder baan zitten en op zoek zijn naar werk.
Alles wat daaraan voorafgaat – de krimpende instroom, de dalende freelancetarieven, de verschuivende taken, de banen die nooit worden gecreëerd – valt buiten beeld.
En dan is er nog iets wat buiten beeld valt. De onderzoekers hebben gemeten hoeveel taken AI in theorie nu al kan overnemen. Bij IT-beroepen is dat 94 procent van alle taken. Bij administratieve functies 90 procent. Nu wordt nog slechts een fractie van die taken door AI gebruikt. Die kloof is de grootste onbenutte kracht op de arbeidsmarkt, en ze wordt steeds kleiner. AI-software heeft het op uw baan voorzien.
We gaan toch niet wachten tot het cijfer beweegt en dan constateren dat we te laat zijn?
Dit artikel verscheen als opinieartikel in Dagblad Trouw
